Erandioko Udala, Erandio Lagunkoia proiektuaren barruan, Aidatu elkartearekin elkarlanean ari da suizidioaren prebentzioa sustatzeko eta herritarrak sentsibilizatzeko. Helburua da arrisku-seinaleak ezagutzen laguntzea, laguntza eskaintzeko moduak zabaltzea eta eskuragarri dauden baliabideak herritarren eskura jartzea.
Hitz egitea, entzutea, laguntzea
Zer egin dezakegu jokabide suizidaren aurrean?
Berehalako arriskua badago
Ez utzi bakarrik pertsona hori, eta deitu 112ra. Segurua bada, urrundu aldi baterako min egiteko moduko baliabideetatik, eta bilatu beste pertsona baten laguntza. Entzuteko eta orientatzeko, deitu 024ra: doakoa da, konfidentziala eta 24 orduz funtzionatzen du, egunero.
Hitz egiteak ate bat ireki dezake
Luzaroan, suizidioa isiltasunean bizi izan da. Beldurrak, estigmak eta suizidioaz hitz egiteak besteengan eragin bera sor dezakeelako uste okerrak zaildu egin dute laguntza eskatzea eta sufritzen ari denari laguntzea. Gaur egun badakigu gaiari buruz arduraz, zuzenean eta epaitu gabe hitz egiteak sufrimendua arintzen eta suizidioa prebenitzen lagun dezakeela.
Jokabide suizida gizarte- eta osasun publikoko arazoa da. Ez dio krisi egoera bat bizi duen pertsonari bakarrik eragiten: baita haren inguruko pertsonei, maite duten norbait galdu dutenei eta egoera horiei arreta ematen dieten profesionalei ere.
Gogoan izateko ideia bat: guztiok lagundu dezakegu: arreta jarriz, beldurrik gabe galdetuz, entzunez eta laguntza profesionala jasotzeko bidea erraztuz.
Errealitatea, zifretatik harago
Zifrek, berez, ez dute sufrimendua azaltzen, baina urtetan ezkutuan egon den errealitatearen dimentsioa ulertzen laguntzen dute.
Espainian, batez beste, ia 11 pertsona hiltzen dira egunero suizidioaren ondorioz. Euskadin, gutxi gorabehera, pertsona bat hiltzen da bi egun eta erditik behin. Heriotza-kopururik handiena 40 eta 60 urte bitarteko pertsonen artean dago; baina, heriotza-tasak kontuan hartuta, adineko gizonen talde batzuek ere arrisku handia dute.
Baina jokabide suizidak askoz errealitate zabalagoa hartzen du barne: suizidio-pentsamenduak, suizidio-saiakerak, dolua eta familiengan, lagunengan, komunitateetan eta profesionalengan duen eragina. Horregatik, errealitate hori ezin da estatistiketara mugatu.
Iturria: Espainiako Estatistika Institutu Nazionalaren (INE) 2024ko behin betiko datuak eta EUSTATen 2025eko heriotzen estatistika.
Laguntza zailtzen duten sei uste oker
«Suizidioz hiltzen diren pertsona guztiek nahasmendu mentala dute».
Gezurra. Jokabide suizidak sufrimendu emozional handia adierazten du, baina horrek ez du esan nahi nahitaez diagnostiko bat dagoenik. Era berean, nahasmendu mentala duten pertsona guztiek ez dute jokabide suizidarik.
“Bere buruaz beste egiten duenak hil egin nahi du”.
Gezurra. Askotan, anbibalentzia dago: pertsonak jasanezintzat duen sufrimendua amaitzea nahi du, ez nahitaez bere bizitza amaitzea.
“Noizbait beren buruaz beste egiten saiatu diren pertsona guztiek ez diote inoiz saiatzeari utziko”.
Gezurra. Arriskua aldatu egin daiteke. Pentsamendu suizidak ez dira iraunkorrak, eta pertsona asko suspertu egiten dira laguntza eta arreta egokia jasotzen dutenean.
“Beren buruaz beste egingo dutela esaten duten pertsonek ez dute benetan egingo”.
Gezurra. Hiltzeari edo desagertzeari buruzko edozein aipamen serio hartu behar da. Laguntza eskatzeko modu bat izan daiteke.
“Suizidioaz hitz egiteak norbait horretara bultza dezake”.
Gezurra. Argi eta lasai galdetzeak ez du jokabidea bultzatzen; aitzitik, sufrimendua arindu eta laguntza bilatzeko elkarrizketa bati bide eman diezaioke.
“Suizidioa ezin da prebenitu, bulkadaz egiten den ekintza delako”.
Gezurra. Kasu guztietan ageriko seinaleak egoten ez diren arren, egoera askotan aldaketak detektatzeko, pertsonari laguntzeko eta laguntza jasotzeko bidea errazteko aukerak egoten dira.
Iturria: Suizidioari buruzko mitoak | SOM Salud Mental 360
Zer da jokabide suizida?
Jokabide suizida ez da gaixotasun bat, eta ez dago arrazoi bakar bati lotuta. Sufrimendu handia, itxaropenik eza eta egoerari aurre egiteko baliabiderik ez dagoelako sentipena uztartzen direnean ager daiteke.
Faktore pertsonalek, familiarrek, sozialek eta kulturalek eragina dute. Pertsona bakoitzaren bizipena desberdina da. Horregatik, ikuspegi klinikoa bakarrik ez da nahikoa: prebentziorako ere beharrezkoak dira laguntza-sareak, komunitatea, informazio arduratsua eta baliabideak eskuragarri izatea.
Sufrimendua alda daiteke
Krisi-egoera batean, heriotza irtenbide bakarra dela senti dezake pertsonak, baina min eta etsipen horrek ez du zertan iraunkorra izan. Egoerak hobera egin dezake, eta laguntzak beste aukera batzuk ikusten lagun dezake.
Prebenitzea, esku hartzea eta ondoren laguntzea
1. Prebentzioa
Krisi-egoerei aurrea hartzea: estigma murriztuz, harremanak sendotuz, ongizatea sustatuz eta laguntza-baliabideen berri emanez.
2. Esku-hartzea
Suizidio-pentsamendu edo -jokabideen aurrean, pertsonari entzutea, egoeraren larritasuna baloratzea eta laguntza profesionala eskuratzen laguntzea. Berehalako arriskua badago, 112ra deitu.
3. Postbentzioa
Suizidioagatiko heriotza baten ondoren, doluan dauden pertsonei laguntzea, mina arintzeko eta etorkizuneko arrisku-egoerak prebenitzen laguntzeko.
Jokabide suizida prozesu gisa uler daiteke, baina ez da beti modu linealean gertatzen: aurrerapausoak eta atzerapausoak egon daitezke, baita aurretik ageriko seinalerik gabeko jokabide inpultsiboak ere. Ez da beti seinalerik izaten, eta heriotza bat saihestea ere ez da beti posible.
Arretaz begiratu beharreko seinaleak
Ez da beti seinalerik izaten, eta seinale bakar batek ere ez du, berez, jokabide suizida bat aurreikustea ahalbidetzen. Garrantzitsuena ez da diagnostikatzea, baizik eta aldaketak behatzea, zerbait kezkatzen duenean entzutea eta galdetzea.
Pertsona batek esan dezakeena
- “Hil egin nahi dut” edo “ezin dut gehiago”.
- “Dena errazagoa izango litzateke ni egongo ez banintz”.
- “Ezin dut honekin gehiago” o “ez dakit zertarako jarraitzen dudan”.
- “Ni hemen ez nagoenean…”.
Kontuan hartu beharreko aldaketak
- Ohikoa baino tristura sakonagoa, etsipen handiagoa, suminkortasuna edo antsietatea agertzea.
- Besteentzat zama dela sentitzea edo ezer ez dela aldatuko pentsatzea.
- Bakartzea, erantzuteari uztea edo lehen gustuko zituen jarduerak alde batera uztea.
- Loa, elikadura, norberaren zaintza edo agindutako medikazioa alde batera uztea.
- Alkoholaren edo bestelako substantzien kontsumoa handitzea.
- Amaitu gabeko kontuak ixtea, berarentzat esanguratsuak diren objektuak oparitzea edo ezohiko moduan agurtzea.
- Krisi sakon baten ondoren, bat-batean lasaitasun handia agertzea.
Garrantzitsua
Seinale horiek ondoezaren beste une batzuetan ere ager daitezke eta batzuetan ez dago ageriko seinalerik. Heriotza baten aurretik seinaleak detektatzea ez da beti posible, eta horrek ez du esan nahi ingurukoek huts egin dutenik.
Nola jokatu: hiru erantzun-maila
Ez da profesionala izan behar lehen urratsa emateko. Egoeraren arabera eta berehalako arriskurik dagoen kontuan hartuta, modu batera edo bestera jokatu beharko da.
- Entzun eta lagundu. Ondoezak denboran irauten badu, baina berehalako arrisku-seinalerik ez badago, galdetu nola sentitzen den, entzun haren egoerari garrantzirik kendu gabe eta mantendu harremana. Ondoezak jarraitzen badu, animatu laguntza bilatzera.
- Laguntza profesionala eskuratzen lagundu. Seinale argiak agertzen badira edo pertsonak suizidioaz hitz egiten badu, proposatu urrats zehatz bat: 024-ra elkarrekin deitzea, osasun-zentroan hitzordua eskatzea edo profesionalengana jotzea.
- Berehala jokatu. Berehalako arriskua badago, pertsonak plan zehatz bat badu, bere buruari min egiteko bitartekoak eskura baditu edo une horretan bere buruari kalte egiteko jokabideren bat egiten ari bada, ez utzi bakarrik, deitu 112-ra eta eskatu laguntza. Zure burua arriskuan jarri gabe egin badezakezu, urrundu aldi baterako bere buruari min egiteko erabil ditzakeen bitartekoak.
Nola bideratu elkarrizketa
- Galdetu argi eta zuzenean: “zure buruari min egitea pentsatzen ari zara?” edo “zure bizitzarekin amaitzea pentsatu duzu?”. Galdetzeak ez du ideia hori eragiten.
- Bilatu lasaitasuna eta pribatutasuna: aukeratu presarik eta etenik gabe hitz egiteko toki bat.
- Entzun, hitz egin baino gehiago: ez duzu esaldi perfektua aurkitu behar, ezta dena konpondu behar ere.
- Balidatu sufrimendua: “ulertzen dut oso gaizki pasatzen ari zarela” esateak gehiago laguntzen du “ez da hainbesterako” esateak baino.
- Ez epaitu eta ez errudun sentiarazi: “pentsatu zure familian” bezalako adierazpenek zama bat izatearen sentsazioa areagotu dezakete.
- Ez hitzeman sekretuan gordeko duzunik: azaldu laguntza eskatzea zaintzeko modu bat dela.
- Ekintza zehatzak proposatu: “elkarrekin deituko dugu?” edo “hitzordua eskatzera lagunduko dizut?”.
- Mantendu harremana: jarraitu pertsonari laguntzen unerik zailena igaro ondoren ere.
Zer saihestu behar da
- Pertsonaren sufrimendua gutxiestea edo “pasatuko zaiola” esatea.
- Aholkuak edo lezioak ematea, eztabaidatzea edo errudunak bilatzea.
- Izututa edo gehiegizko dramatismoz erreakzionatzea.
- Egin beharreko guztia krisian dagoen pertsonaren esku uztea.
Heriotza baten ondoren: doluan laguntzea
Suizidioagatik norbait galdu duten pertsonek, dolu bereziki konplexua bizi dezakete, eta erruduntasuna, erantzunik gabeko galderak, abandonu-sentimendua, gizartearen ulermen falta edo epaituak izateko beldurra senti ditzakete.
Lagungarria da hildako pertsonaz eta gertatutakoaz hitz egiteko aukera ematea, presiorik egin gabe eta ohiko esaldi eginak erabili gabe. “Aurrera egin behar duzu”, “bere erabakia izan zen” edo “indartsua izan behar duzu” bezalako esaldiek mina areagotu dezakete.
Laguntzea gogoraraztea ere bada
Pertsonaren ondoan egotea, azalpen errazik bilatu gabe entzutea eta pertsona bakoitzaren erritmoa errespetatzea oso lagungarria izan daiteke. Laguntza-taldeek eta arreta profesionalak dolua partekatzeko eta lantzeko gune egokiak eskaintzen dituzte.
Laguntza-baliabideak
Berehalako larrialdia · 112
SOS Deiak / Larrialdiak. Berehalako arriskua badago, deitu 112ra.
| Recurso | Contacto y función |
|---|---|
| 024 | Jokabide suizidari arreta emateko estatuko telefono-linea. Doakoa eta konfidentziala da, eguneko 24 orduetan dago erabilgarri eta txat bidezko arreta. ere eskaintzen du. Suizidio-pentsamenduak dituzten edo arriskuan dauden pertsonei, senideei eta hurbilekoei zuzenduta dago. |
| Osakidetza |
Erreferentziazko osasun-zentroa. Osasun Aholkua:
900 203 050, eguneko 24 orduetan erabilgarri. Larrialdi baten aurrean, joan EAG batera edo ospitaleko larrialdi-zerbitzura, edo deitu
112-ra.
Osakidetzak jokabide suizidari buruzko informazioa eta baliabideak eskaintzen ditu: Osasun Eskola . |
| Erandioko Gizarte Ekintza |
944 890 233 gizarte-ekintza@erandio.eus |
| Itxaropen telefonoa |
717 003 717 Krisi-egoeretan entzuteko zerbitzua eta txata webgunean. |
| Erandioko Udaltzaingoa | 944 671 111 |
| Ertzaintza Erandio | 944 063 440 |
| Biziraun |
Suizidioagatiko dolua bizi duten pertsonentzako elkarri laguntzeko taldeak. info@biziraun.org · www.biziraun.org |
| Bidegin |
Laguntza profesionala eta dolu-taldeak. 664 125 293 · bideginduelo.org |
| Aidatu |
Suizidioaren prebentzioari eta laguntza emozionalari buruzko informazioa,
prestakuntza eta laguntza emateko elkartea. www.aidatu.org |